Bir kişinin anne, baba, eş veya kardeşine karşı hırsızlık, dolandırıcılık ya da güveni kötüye kullanma gibi bir suç işlediğinde ceza alıp almayacağı sorusu, ceza hukukunun en merak edilen konularından biridir.

Türk Ceza Kanunu, belirli akrabalık ilişkilerinin varlığı halinde malvarlığına karşı işlenen bazı suçlarda faile ceza verilmemesini veya cezasında indirim yapılmasını öngörmüştür.

Bu yazıda Kartal Ceza Hukuku Avukatı olarak akrabalar arasında işlenen suçlarda ceza verilmeyen halleri, cezada indirim uygulanan durumları, kapsam dışı kalan suçları ve Yargıtay uygulamasını ele alacağız.

Şahsi Cezasızlık Sebebi Ne Anlama Gelir

Şahsi cezasızlık sebebi, işlenen fiilin suç niteliğini ortadan kaldırmayan ancak failin kişisel durumu veya mağdurla arasındaki ilişki nedeniyle cezalandırılmaması sonucunu doğuran özel bir hukuki kavramdır. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta şudur: eylem suç olmaya devam eder, hukuka aykırılık sürer; yalnızca kanun koyucunun öngördüğü kişisel sebeplerden dolayı faile ceza verilmez.

Bu kavram, hukuka uygunluk nedenleri veya kusurluluğu kaldıran hallerle karıştırılmamalıdır. Meşru savunmada gerçekleştirilen fiil hukuka uygun kabul edildiğinden ortada suç yoktur. Şahsi cezasızlık hallerinde ise suç bütün unsurlarıyla meydana gelmiş olup fail sadece kişisel konumu nedeniyle ceza almaz. Bu durumda mahkeme beraat kararı değil, ceza verilmesine yer olmadığına dair karar verir.

TCK 167 ile Düzenlenen Şahsi Cezasızlık Halleri

Şahsi cezasızlık sebeplerinin en kapsamlı düzenlemesi, Türk Ceza Kanunu'nun 167. maddesinde yer almaktadır. Bu madde, yağma ve nitelikli yağma suçları hariç malvarlığına karşı işlenen tüm suçlarda uygulanır. Hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, mala zarar verme, bedelsiz senedi kullanma, karşılıksız yararlanma ve banka veya kredi kartının kötüye kullanılması gibi suçlar bu kapsamdadır.

TCK m. 167/1 uyarınca suçun şu kişilerin zararına işlenmesi halinde faile ceza verilmez:

• Üstsoy veya altsoyun ya da bu derecede kayın hısımlarının zararına işlenmesi (anne, baba, çocuk, kayınvalide, kayınpeder gibi)
• Evlat edinen veya evlatlığın zararına işlenmesi
• Aynı konutta birlikte yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenmesi

Burada kanun koyucunun amacı, aile birliği içindeki uyuşmazlıkların ceza hukuku yaptırımıyla daha da derinleşmesini önlemek ve bu tür anlaşmazlıkların özel hukuk yollarıyla çözülmesini sağlamaktır.

Eşler Arasında Şahsi Cezasızlık Uygulaması

Eşler arasındaki malvarlığı suçlarında şahsi cezasızlık uygulaması, uygulamada en çok tartışılan konulardan biridir. TCK m. 167/1-a uyarınca eşlerden birinin diğerinin zararına malvarlığı suçu işlemesi halinde faile ceza verilmez.

Ancak bu uygulamanın geçerli olabilmesi için bazı şartların bulunması gerekir. Fiilin işlendiği tarihte evliliğin hukuken devam ediyor olması şarttır. Boşanma kararının kesinleşmiş olması halinde artık eş sıfatından söz edilemeyeceği için şahsi cezasızlık sebebi uygulanmaz. Yargıtay, fiilen ayrı yaşayan eşler bakımından da her somut olayı ayrıca değerlendirmekte; evliliğin Türk Medeni Kanunu hükümlerine uygun olarak devam edip etmediğini, ayrı yaşamanın hukuki dayanağını ve malın birlik yaşamına tahsis edilip edilmediğini araştırmaktadır.

Cezada İndirim Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebepler

TCK m. 167/2'de ise şahsi cezasızlık değil, cezada indirim yapılmasını gerektiren durumlar düzenlenmiştir. Bu fıkraya göre malvarlığına karşı suçların şu kişilerin zararına işlenmesi halinde verilecek ceza yarısı oranında indirilir:

• Üstsoy, altsoy, eş, kardeş ve kayın hısımları dışında kalan diğer akrabalar
• Aynı konutta birlikte yaşamayan kardeşler
• Evlilik sona erdikten sonra boşanılan eşe karşı işlenen suçlar

Burada dikkat çekici olan nokta, aynı konutta yaşama şartının kardeşler bakımından belirleyici bir kriter olmasıdır. Aynı çatı altında birlikte yaşayan kardeşlerden birinin zararına suç işlendiğinde cezasızlık uygulanırken, ayrı konutta yaşayan kardeşe karşı işlenen suçta yalnızca yarı oranında indirim uygulanır. Yargıtay bu ayrımı titizlikle denetlemekte, birlikte yaşamın fiilen gerçekleşip gerçekleşmediğini nüfus kayıtları, tanık beyanları ve adres tespitleriyle araştırmaktadır.

Şahsi Cezasızlığın Uygulanmadığı Suçlar

Kanun koyucu, bazı suç tiplerini şahsi cezasızlık kapsamı dışında tutmuştur. TCK m. 167 açıkça yağma ve nitelikli yağma suçlarını istisna olarak belirlemiştir. Yağma suçu, cebir veya tehdit kullanılarak bir kişinin malvarlığının elinden alınmasını ifade ettiğinden, akrabalık ilişkisi ne olursa olsun ceza verilmesi zorunludur.

Bunun yanında malvarlığına karşı suçlar dışındaki suç tipleri de bu maddenin kapsamına girmez. Örneğin akrabaya karşı işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret veya cinsel suçlarda şahsi cezasızlık hükümleri uygulanmaz. Kartal hukuk bürosu olarak müvekkillerimizi bu ayrım konusunda özellikle bilgilendirmekteyiz; çünkü halk arasında "aile içi her suçta ceza verilmez" şeklinde yaygın bir yanlış kanaat bulunmaktadır.

TCK'daki Diğer Şahsi Cezasızlık Düzenlemeleri

TCK m. 167 dışında kanunun farklı maddelerinde de şahsi cezasızlık sebepleri düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler dağınık bir yapıda olup her biri kendi suç tipine özgü koşullar içerir.

Taksirli suçlarda ağır kişisel mağduriyet (TCK m. 22/6): Taksirle işlenen bir fiil sonucunda failin kendisinin veya yakınlarının ağır biçimde mağdur olması halinde ceza verilmeyebilir veya cezada indirim yapılabilir. Trafik kazasında eşini veya çocuğunu kaybeden sürücünün durumu bu kapsamda değerlendirilir.

Suçu üstlenme (TCK m. 270): Yetkili makamlara gerçeğe aykırı olarak suçu işlediğini bildiren kişiye ceza verilir; ancak bu fiil üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak amacıyla işlenmişse faile ceza verilmez.

Suç delillerini yok etme (TCK m. 281): Bir suç işlendikten sonra delilleri yok eden, gizleyen veya değiştiren kişi cezalandırılır; ancak kendi işlediği suça ait delilleri yok eden kişi bu suçtan dolayı cezalandırılmaz.

Suçluyu kayırma (TCK m. 283/3): Suç işlemiş bir kişinin yakalanmasını engelleyen veya ona kaçma olanağı sağlayan kişi cezalandırılır; ancak bu fiil üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya diğer suç ortağı tarafından işlenirse ceza verilmez.

Şahsi Cezasızlığın Diğer Faillere Etkisi

Önemle belirtilmesi gereken bir husus, şahsi cezasızlık sebeplerinin kişisel nitelikte olmasıdır. TCK m. 40/1 uyarınca faillerden biri hakkında şahsi cezasızlık sebebinin uygulanması, mağdurla bu şekilde bir akrabalığı bulunmayan diğer faillerin cezalandırılmasına engel olmaz. Örneğin bir kişi kardeşiyle birlikte annesinin malvarlığına karşı suç işlediğinde, kardeş hakkında şahsi cezasızlık uygulanırken, olaya katılan üçüncü bir kişi tam cezayla cezalandırılır.

Ayrıca suç konusu malın mülkiyet durumu da belirleyici bir kriterdir. Suç konusu eşya, failin akrabasına ait olduğu kadar üçüncü bir kişinin de müşterek malı ise ve fail bu durumu biliyorsa, TCK m. 167 düzenlemesinden yararlanamaz. Ancak malın tamamının akrabasına ait olduğunu sanan fail, bu yanılgı nedeniyle şahsi cezasızlıktan faydalanabilir.

Yargıtay Uygulamasında Öne Çıkan İlkeler

Yargıtay kararları incelendiğinde şahsi cezasızlık uygulamasında bazı ilkelerin istikrar kazandığı görülmektedir. Mahkemeler, akrabalık ilişkisini nüfus kayıtları ve somut delillerle araştırmak zorundadır. Akrabalık iddiasının yalnızca beyana dayalı olarak kabul edilmesi bozma nedenidir.

Yargıtay 15. Ceza Dairesi, mala zarar verme suçunun üstsoy, altsoy veya bu derecede kayın hısımının zararına işlenmesi halinde cezaya hükmolunamayacağını belirterek, mahkûmiyet kararı veren yerel mahkeme kararını bozmuştur. Benzer şekilde suça sürüklenen bir çocuğun müştekinin torunu olduğu tespit edilen bir dosyada, TCK m. 167/1-b gereğince hırsızlık ve banka kartının kötüye kullanılması suçlarından ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.

Kartal avukat olarak özellikle bu alanda savunma hazırlarken nüfus kayıt belgelerinin eksiksiz temin edilmesinin ve akrabalık ilişkisinin mahkemece araştırılmasının talep edilmesinin büyük önem taşıdığını vurgulamak isteriz.

Akdemir Hukuk Bürosu – Kartal Ceza Hukuku Danışmanlığı

Akdemir Hukuk Bürosu, Av. Muhammet Akdemir yönetiminde Kartal'ın Soğanlık semtinde faaliyet göstermektedir.

Cevizli, Cumhuriyet, Çarşı, Çavuşoğlu, Esentepe, Ferhat Paşa, Gümüşpınar, Hürriyet, Karlıktepe, Kordonboyu, Orhantepe, Orta, Petroliş, Rahmanlar, Soğanlık, Yalı, Yeni, Uğur Mumcu, Yakacık ve Yeşilbağlar başta olmak üzere Kartal'ın tüm mahallelerinden müvekkillere ceza hukuku alanında avukatlık ve danışmanlık hizmeti sunulmaktadır.

Maltepe ve Pendik gibi komşu ilçelerden de rahatlıkla ulaşılabilen büromuz, Kartal Metro Durağı, Kartal Adliyesi ve E-5 Karayolu'na yakın konumuyla erişim kolaylığı sağlamaktadır.

Şahsi cezasızlık sebepleri ve malvarlığına karşı suçlarda hukuki destek almak için İstanbul Kartal/Soğanlık'ta bulunan Akdemir Hukuk Bürosu'nu ziyaret edebilir veya 0 505 589 86 36 numaralı telefondan iletişime geçebilirsiniz.

Avukat Muhammet Akdemir Kimdir?