Toplumsal barış, farklı inanç, köken ve yaşam biçimlerine sahip bireylerin bir arada huzur içinde yaşayabilmesine bağlıdır. Ancak bu dengeyi bozacak nitelikteki söylem ve eylemler, hukuk düzeni tarafından karşılıksız bırakılamaz.

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 216. maddesinde düzenlenmiş olup kamu barışına karşı işlenen suçlar arasında yer almaktadır. Özellikle sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte bu suç tipinin uygulama alanı genişlemiş ve yargısal tartışmalar artmıştır.

Kartal ceza hukuku avukatı olarak bu makalede, TCK 216 kapsamındaki suç tiplerini, unsurlarını, cezai yaptırımlarını ve yargılama sürecine ilişkin önemli başlıkları ele alacağız.

TCK 216 Nedir ve Hangi Fiilleri Kapsar?

TCK 216. madde, aynı başlık altında birbirinden bağımsız üç ayrı suç tipini düzenlemektedir:

• TCK 216/1 – Halkı kin ve düşmanlığa alenen tahrik: Halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini, diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik etmek. Bu fiilin cezalandırılabilmesi için kamu güvenliği açısından açık ve yakın bir tehlikenin ortaya çıkmış olması şarttır.

• TCK 216/2 – Halkın bir kesimini alenen aşağılama: Sosyal sınıf, ırk, din, mezhep, cinsiyet veya bölge farklılığına dayanarak halkın bir kesimini alenen aşağılamak şeklinde gerçekleşen bu suç tipinde, birinci fıkradaki gibi açık ve yakın tehlike koşulu aranmamaktadır.

• TCK 216/3 – Dini değerleri alenen aşağılama: Halkın bir kesiminin benimsediği dini değerlerin alenen aşağılanması halinde, fiilin kamu barışını bozmaya elverişli olması koşuluyla suç oluşmaktadır.

Her üç fıkranın ortak noktası, korunan hukuki değerin bireysel bir menfaat değil, doğrudan toplumsal barış ve kamu düzeni olmasıdır.

Suçun Unsurları

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçunun oluşabilmesi için belirli unsurların bir arada bulunması gerekmektedir.

Fail: Bu suçta fail bakımından herhangi bir özel nitelik aranmaz. Herkes bu suçun faili olabilir. Gerçek kişiler tarafından işlenebilen bu suçun tüzel kişiler adına işlenmesi halinde ise TCK'nın güvenlik tedbirlerine ilişkin hükümleri uygulanabilir.

Mağdur: Suçun mağduru belirli bir kişi veya kişiler değildir. Mağdur, sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip olan ve aleyhine kin ile düşmanlık tahrik edilen topluluk ya da halkın bir kesimidir. Daha geniş bir bakış açısıyla, kamu barışının bizzat kendisi de bu suçun koruduğu değerdir.

Aleniyet: TCK 216 kapsamındaki her üç suç tipi için de aleniyet zorunlu bir unsurdur. Fiilin belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olması gerekir. Sosyal medya paylaşımları, basın açıklamaları, kalabalık ortamlarda yapılan konuşmalar, televizyon yayınları ve internet üzerinden yapılan yayınlar aleniyet koşulunu sağlayan başlıca örneklerdir.

Kast: TCK 216'da düzenlenen suçlar yalnızca kasten işlenebilir. Fail, eyleminin tahrik edici veya aşağılayıcı niteliğini bilmeli ve bunu bilerek hareket etmelidir. Taksirle işlenme hali bu suç tipi bakımından mümkün değildir.

Açık ve Yakın Tehlike (TCK 216/1): Birinci fıkradaki suçun oluşabilmesi için salt tahrik fiilinin gerçekleşmesi yeterli değildir. Fiilin, kamu güvenliği açısından somut, açık ve yakın bir tehlike yaratmış olması da aranmaktadır. Bu unsur, suçu soyut tehlike suçlarından ayırarak somut tehlike suçu niteliğine kavuşturur. Tehlikenin açık olması herkes tarafından algılanabilir olduğunu, yakın olması ise kamu güvenliğine yönelik tehdidin yakın bir zaman diliminde gerçekleşme olasılığının bulunduğunu ifade eder.

Kin, Düşmanlık ve Tahrik Kavramları

Yargıtay içtihatlarında bu kavramlar ayrı ayrı ele alınmıştır. Kin, bir kimseye veya bir gruba karşı duyulan ve öç almayı gerektiren şiddetli düşmanlık duygusunu ifade eder. Düşmanlık ise husumet besleyen kişinin, karşı tarafa karşı düşünerek ve tasarlayarak zarar vermeye yönelmiş duygusal durumunu anlatır. Tahrik kavramı ise başkalarını belirli bir yönde hareket etmeleri için yoğun bir psikolojik baskıya maruz bırakmak anlamına gelir. Yargıtay'a göre soyut bir saygısızlık veya basit bir ret, tahrik kapsamında değerlendirilemez; fiilin öç almayı gerektirecek şiddette bir nefreti tetiklemesi ve toplumsal düşmanlığı körükleyecek yoğunlukta olması gerekir.

İfade Özgürlüğü ile Sınırı

TCK 216'nın uygulanmasında en hassas nokta, ifade özgürlüğü ile kamu barışının korunması arasındaki dengenin gözetilmesidir. Demokratik bir toplumda farklı düşüncelerin serbestçe dile getirilebilmesi temel bir haktır. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de ifade özgürlüğünün demokratik toplumun temel taşlarından biri olduğunu kabul etmekle birlikte, nefret söyleminin ve toplumsal çatışmayı körükleyen ifadelerin bu koruma kapsamında olmadığını vurgulamıştır. Bu nedenle mahkemeler, her somut olayda sözlerin bağlamını, hedef kitlenin durumunu ve kamu düzeni üzerindeki etkisini birlikte değerlendirmek durumundadır.

Suçun Cezası

TCK 216 kapsamındaki suçlar için öngörülen cezalar fıkralara göre farklılık göstermektedir:

• TCK 216/1 (Halkı kin ve düşmanlığa tahrik): 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası.
• TCK 216/2 (Halkın bir kesimini aşağılama): 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası.
• TCK 216/3 (Dini değerleri aşağılama): 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası.

Nitelikli Hal (TCK 218): Yukarıdaki suçların basın ve yayın yoluyla işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranına kadar artırılır. Ancak haber verme sınırlarını aşmayan ve eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamaları suç oluşturmaz.

Adli Para Cezasına Çevirme, HAGB ve Erteleme

TCK 216 kapsamında verilen kısa süreli hapis cezaları, koşulları oluştuğunda adli para cezasına çevrilebilir. Hapis cezasının 1 yıl veya altında olması halinde hâkimin takdiriyle bu dönüşüm mümkündür.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), hükmedilen cezanın 2 yıl veya altında olması ve diğer yasal koşulların sağlanması halinde uygulanabilir. Bu durumda sanık 5 yıllık bir denetim süresine tabi tutulur; denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmezse ceza hukuki sonuç doğurmaz ve düşme kararı verilir.

Bunun yanı sıra cezanın ertelenmesi (TCK 51) de bu suç tipi bakımından uygulanabilir. Failin yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaat oluşması halinde 2 yıl ve altındaki hapis cezaları ertelenebilir.

Şikâyet, Uzlaşma ve Zamanaşımı

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçu şikâyete tabi bir suç değildir. Cumhuriyet Savcılığı tarafından resen soruşturulur ve kovuşturulur. Bu nedenle mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi kamu davasının düşmesine yol açmaz.

Bu suç uzlaşma kapsamında da değildir. Uzlaşma kurumu, mağdur ile fail arasındaki bireysel zararların giderilmesini esas aldığından, mağdurun doğrudan toplumun kendisi olduğu bu suç tipinde uygulanması mümkün görülmemektedir.

Dava zamanaşımı süresi, TCK 66/1-e bendi uyarınca 8 yıldır. Suçun işlendiği tarihten itibaren bu süre içinde dava açılması veya açılmış davanın sonuçlandırılması gerekir.

Görevli Mahkeme

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçunda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yer mahkemesidir. Sosyal medya üzerinden işlenen suçlarda yetki konusu daha karmaşık bir hal alabilir; içeriğin yüklendiği yer ile mağdurun bulunduğu yer arasında değerlendirme yapılır.

Basit Yargılama Usulü

TCK 216/1'de düzenlenen halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçu basit yargılama usulüne tabi değildir. Ancak TCK 216/2 ve 216/3'te düzenlenen aşağılama suçları, üst sınırı 2 yıl ve altında hapis cezasını gerektirdiğinden basit yargılama usulüne tabidir. Bu durumda mahkeme, takdirine bağlı olarak duruşma yapmaksızın dosya üzerinden karar verebilir. Basit yargılama usulüyle verilen mahkûmiyet kararlarında ceza miktarı 1/4 oranında indirilir.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik suçuna teşebbüs mümkündür. Örneğin aşağılayıcı bir yazının basıma gönderilip yayımlanamaması halinde suçun teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilebilir.

İştirak hükümleri bakımından genel kurallar uygulanır. Toplu eylemlerde öncülük etme, içerik üretimi veya yayıma destek sağlama gibi roller ayrıca değerlendirilir.

Bu suçun zincirleme suç (TCK 43) biçiminde işlenmesi de mümkündür. Örneğin kin ve düşmanlık içeren yazıların bölümler halinde yayınlanması ve her bir bölümün suç oluşturmaya elverişli olması durumunda zincirleme suç hükümleri uygulanabilir. Ayrıca failin, TCK 216 kapsamındaki fiili ile aynı zamanda suç işlemeye tahrik (TCK 214) suçunu da işlemesi halinde fikri içtima (TCK 44) kurallarına göre en ağır cezayı gerektiren suçtan cezalandırılması söz konusu olur.

Sosyal Medyada Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik

Günümüzde dijital iletişim araçlarının yaygınlaşması, bu suç tipinin uygulama alanını önemli ölçüde genişletmiştir. Twitter, Instagram, Facebook, TikTok gibi platformlarda yapılan paylaşımlar, milyonlarca kişiye anlık olarak ulaşabilmektedir. Bu durum, aleniyet unsurunu kolaylıkla sağlamakta ve kamu barışı üzerindeki tehlikeyi somutlaştırmaktadır. Yargıtay kararlarında, sosyal medya paylaşımlarının halkın bir kesimini aşağılama veya kin ve düşmanlığa tahrik niteliği taşıyıp taşımadığı, paylaşımın erişim alanı, içeriğinin bağlamı ve toplumsal etkileri birlikte değerlendirilerek sonuca varılmaktadır.

Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik ile Hakaret Suçu Arasındaki Fark

Uygulamada bu iki suç tipi sıklıkla karıştırılmaktadır. Hakaret suçu (TCK 125), belirli bir kişinin onur, şeref ve saygınlığına yönelik bir saldırıyı ifade ederken; halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçu, toplumun belirli bir kesimine yönelik ve kamu barışını tehdit eden bir fiili kapsamaktadır. Yargıtay, eylemin doğrudan belirli bir kişiye mi yoksa toplumun bir kesimine mi yöneldiğini tespit ederek suç vasfını belirlemektedir.

Halkı Kin ve Düşmanlığa Tahrik Suçunda Etkin Pişmanlık

TCK 216 kapsamındaki suçlar için kanunda özel bir etkin pişmanlık düzenlemesi bulunmamaktadır. Ancak genel hükümler çerçevesinde, failin yargılama sürecindeki tutumu, pişmanlık gösterip göstermediği ve zararın giderilmesine yönelik çabası, mahkemenin cezayı bireyselleştirirken dikkate aldığı unsurlar arasında yer almaktadır.

Akdemir Hukuk Bürosu – Kin ve Düşmanlığa Tahrik Suçunda Hukuki Yardım

Halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçu, ifade özgürlüğü ile kamu barışı arasındaki ince çizgide konumlanan ve savunma stratejisinin doğru kurgulanmasını gerektiren hassas bir suç tipidir.

Soruşturma ve kovuşturma aşamalarında profesyonel bir ceza hukuku avukatından destek almak, hak kayıplarının önlenmesi ve sürecin sağlıklı yürütülmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.

Akdemir Hukuk Bürosu, Kartal'ın Soğanlık semtinde hizmet vermekte olup Cevizli, Cumhuriyet, Çarşı, Çavuşoğlu, Esentepe, Ferhat Paşa, Gümüşpınar, Hürriyet, Karlıktepe, Kordonboyu, Orhantepe, Orta, Petroliş, Rahmanlar, Yalı, Yeni, Uğur Mumcu, Yakacık ve Yeşilbağlar gibi Kartal'ın tüm semtlerinden kolaylıkla ulaşılabilir konumdadır.

Ayrıca Maltepe, Pendik ve Sancaktepe gibi komşu ilçelerden de danışanlarımıza hizmet sunmaktayız.

Ofisimiz Kartal Metro Durağı'na, Kartal Adliyesi'ne ve E-5 Karayolu'na yakın konumuyla ulaşım kolaylığı sağlamaktadır.

Daha detaylı bilgi almak ve hukuki danışmanlık için İstanbul Kartal/Soğanlık'ta bulunan Akdemir Hukuk Bürosu'nu ziyaret edebilir veya 0 505 589 86 36 numaralı telefondan iletişime geçebilirsiniz. Ceza Hukuku alanında uzman büromuz, sizlere hukuki destek sağlamaya hazırdır.

Avukat Muhammet Akdemir Kimdir?