Türk Medeni Kanunu evlilikte eşlere dört farklı mal rejiminden birini seçme özgürlüğü tanımıştır. Bu rejimlerden biri olan mal ayrılığı rejimi, özellikle mali bağımsızlığa önem veren, ticari faaliyeti bulunan veya ikinci evliliğini yapan çiftler tarafından tercih edilmektedir.

Kartal aile hukuku avukatı olarak baktığımızda, evlilik sözleşmesiyle mal ayrılığı rejimini seçen çiftlerin sayısı son yıllarda belirgin biçimde artmaktadır.

Bu yazıda mal ayrılığı rejiminin ne olduğunu, hukuki dayanağını, hangi durumlarda tercih edildiğini ve pratik sonuçlarını ayrıntılı biçimde ele alacağız.

Mal Ayrılığı Rejimi Nedir?

Mal ayrılığı rejimi, en yalın anlatımla eşlerin evlilik birliği süresince birbirlerinin malvarlıklarına ortak olmadıkları, her birinin kendi kazancı, birikimi ve mülkü üzerinde tek başına söz sahibi olduğu bir mal rejimidir. Bu rejimde kim ne edinmişse o kişiye ait sayılır ve evliliğin sona ermesi halinde kural olarak malların paylaşımı söz konusu olmaz.

Rejimin temel felsefesi sözleşme serbestisi ve mülkiyetin bireyselliği ilkelerine dayanır. Eşler bu rejimi seçtiklerinde, birbirlerinin malvarlığına ortak olmayı istemediklerini hukuki olarak beyan etmiş sayılır. Hukuk sistemi de bu iradeye saygı gösterir.

Yasal Dayanak: TMK Madde 242 ve 243

Mal ayrılığı rejimi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 242 ve 243. maddelerinde düzenlenmiştir. TMK m. 242 hükmü, rejimin özünü şu ifadeyle ortaya koymaktadır: "Mal ayrılığı rejiminde eşlerden her biri, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur."

Kanun koyucu, bu rejimi yasal mal rejimi olarak değil seçimlik bir rejim olarak kabul etmiştir. Yani mal ayrılığının uygulanabilmesi için eşlerin mal rejimi sözleşmesi yaparak bu rejimi tercih etmiş olmaları gerekir. Aksi hâlde, hiçbir sözleşme yapılmamışsa yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma rejimi devreye girer.

TMK m. 243 ise atıf niteliğindedir. Mal ayrılığı rejiminde ispat yükü, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkiyetteki malın özgülenmesi konularında paylaşmalı mal ayrılığı hükümlerine gönderme yapmıştır. Bu düzenleme sayesinde mal ayrılığı rejiminde bile bazı durumlarda diğer eşin talepte bulunma olanağı doğabilmektedir.

Rejimin Temel Özellikleri

Mal ayrılığı rejiminin uygulamada öne çıkan temel özellikleri şunlardır:

• Her eş, yalnızca kendi adına kayıtlı mallar üzerinde tam mülkiyet, yönetim, tasarruf ve yararlanma hakkına sahiptir.
• Eşlerin birbirlerinin borçlarından sorumluluğu kural olarak bulunmaz; her eş kendi borcundan kendi malıyla sorumludur.
• Evliliğin sona ermesi halinde eşler arasında katılma alacağı, değer artış payı gibi tasfiye hesaplamaları kural olarak yapılmaz.
• Aidiyeti ispat edilemeyen mallar, paylı mülkiyet sayılır ve eşit oranda ilgilerine ait kabul edilir.

Ancak bu rejimde bile eşlerden birinin diğerinin malvarlığına para, emek veya parayla ölçülebilen hizmet katkısı bulunmuşsa, katkıda bulunan eş katkı payı alacağı talep edebilir. Bu, mal ayrılığı rejiminin sanılanın aksine "hiçbir şekilde talep hakkı doğurmayan" bir rejim olmadığını göstermektedir.

Mal Ayrılığı Rejimi Nasıl Seçilir?

Eşlerin yasal rejim yerine mal ayrılığını seçebilmesi için TMK m. 205 uyarınca noterde düzenleme veya onaylama şeklinde bir mal rejimi sözleşmesi yapmaları gerekir. Adi yazılı biçim veya sözlü anlaşma bu rejimin uygulanmasını sağlamaz.

Söz konusu sözleşme, iki farklı zamanda düzenlenebilir:

• Evlenmeden önce: Nişanlı çiftler noter huzurunda mal rejimi sözleşmesi yaparak evlilik başlar başlamaz mal ayrılığı rejimine tabi olabilirler.
• Evlilik sırasında: Halihazırda evli olan eşler de mevcut rejimlerini değiştirerek mal ayrılığına geçebilirler. Bu değişiklik yalnızca ileriye etkili sonuç doğurur; geçmiş dönemde uygulanan rejim geçerliliğini korur.

Bir diğer yöntem, eşlerin evlenme başvurusu sırasında nikâh memuruna hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak bildirmesidir. Bu yol, uygulamada daha az bilinse de hukuken tamamen geçerlidir.

Kimler Mal Ayrılığı Rejimini Tercih Eder?

Kartal avukat olarak mal rejimi danışmanlığı verdiğimiz müvekkil profilimize baktığımızda, mal ayrılığı rejimini tercih edenlerin belirli sosyoekonomik gruplarda yoğunlaştığını görüyoruz. Başlıca profiller şu şekildedir:

İkinci veya Daha Sonraki Evliliğini Yapanlar

Önceki evlilikten çocuğu olan veya birikimli bir malvarlığına sahip kişiler, mevcut malvarlıklarını korumak ve bir sonraki kuşağa aktarmak amacıyla mal ayrılığı rejimini tercih etmektedir. Bu grup için rejim, hem çocuklarının miras beklentilerini güvence altına alır hem de yeni evlilikte olası uyuşmazlıkların önüne geçer.

Ticaretle Uğraşan ve İşletme Sahibi Eşler

Şirket ortağı, tacir, serbest meslek erbabı gibi ticari risk taşıyan eşler için mal ayrılığı büyük bir güvence sağlar. Bu rejimde bir eşin ticari faaliyetinden kaynaklanan borç nedeniyle diğer eşin adına kayıtlı mallara haciz konulması mümkün olmaz. Örneğin şirketi iflas eden bir eşin, diğer eşin banka hesabına veya evine yönelik haciz talebiyle karşılaşması söz konusu olmaz.

Büyük Servet Farkı Olan Çiftler

Eşlerden birinin diğerine göre çok daha yüksek bir malvarlığına sahip olduğu evliliklerde, servet sahibi taraf genellikle mal ayrılığı rejimini tercih etmektedir. Bu tercihte, gelecekte olası bir boşanma halinde uzun ve masraflı tasfiye davalarının önüne geçme amacı belirleyici olmaktadır.

İleri Yaşta Evlenenler

Kariyerinin ileri dönemlerinde ya da emeklilik yaşında evlenen kişiler, genellikle mal ayrılığı rejimini benimserler. Bu evliliklerde tarafların uzun yıllar biriktirdiği malvarlığı vardır ve tarafların birbirlerinin geçmiş kazanımlarını paylaşma beklentisi düşüktür.

Miras Bekleyen Eşler

Yakın gelecekte önemli bir miras bekleyen kişiler de mal ayrılığı rejimini seçebilir. Ancak burada bir yanılgıya değinmek gerekir: Miras yoluyla edinilen mallar zaten yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma rejiminde de kişisel mal sayılır ve tasfiyeye tabi tutulmaz. Yani sadece miras beklentisi için mal ayrılığı seçmek çoğu zaman gereksizdir; asıl fark, mirasın işletilmesiyle elde edilen gelirlerde ortaya çıkar.

Yabancı Uyruklu Eşle Evlenenler

Yabancı bir kişiyle evlenen Türk vatandaşları da mal ayrılığı rejimini tercih edebilmektedir. Özellikle her iki tarafın farklı ülkelerde malvarlığı bulunduğu durumlarda bu rejim, uluslararası tasfiye sorunlarının önüne geçmek için elverişli bir tercih olabilmektedir.

Avantajları

Mal ayrılığı rejiminin en belirgin avantajı mali bağımsızlıktır. Her eş kendi kazancı, tasarrufu ve yatırımı üzerinde tam söz sahibidir. Ayrıca:

• Borçlardan koruma sağlar: Bir eşin borçları diğer eşin malvarlığına ulaşamaz.
• Boşanmada sadelik sunar: Tasfiye hesapları gerektirmediği için boşanma süreci daha kısa ve az masraflı olur.
• Ticari faaliyet için güvence oluşturur: Ticari riskler evlilik birliğine sıçramaz.
• Miras planlaması kolaylaşır: Malvarlığı net şekilde ayrıldığı için mirasçılara aktarım basitleşir.

Dezavantajları

Rejimin en büyük dezavantajı, ekonomik olarak zayıf konumdaki eşin haklarının yeterince korunamamasıdır. Özellikle ev içi emeğin görünmezliği açısından ciddi eleştirilere konu olmuştur. Ev işleriyle ilgilenen, çocuk büyüten veya eşine mesleki faaliyetinde yardımcı olan eşin katkısı, mal ayrılığı rejiminde otomatik olarak parasal bir hakka dönüşmez. Bu nedenle 2002 öncesi yasal rejim olan mal ayrılığı, kamuoyunda büyük eleştirilere uğramış ve edinilmiş mallara katılma rejimi yasal rejim olarak kabul edilmiştir.

Ayrıca uzun süreli evliliklerde eşlerden birinin ekonomik olarak diğerine bağımlı hâle gelmesi durumunda, mal ayrılığı rejimi ciddi mağduriyetlere neden olabilmektedir. Bu nedenle bu rejimi seçmeden önce bir aile hukuku avukatından danışmanlık almak son derece önemlidir.

Mal Ayrılığı Rejimi ve Miras Hakkı

Sıkça sorulan bir konu, mal ayrılığı rejiminin miras hakkına etkisidir. Şunu vurgulamak gerekir: Mal ayrılığı rejimi, sağ kalan eşin miras hakkını ortadan kaldırmaz. Eşlerden biri vefat ettiğinde, sağ kalan eş yasal mirasçı sıfatını korur ve TMK'nın miras hükümleri çerçevesinde payını alır. Örneğin çocuklarla birlikte mirasçı olan eş, terekenin 1/4'üne kadar hak sahibidir.

Mal ayrılığı rejimi yalnızca eşlerin sağlıklarında ve boşanma durumunda mal paylaşımının nasıl olacağını düzenler; miras hukukunu değil.

Evliliğin Sona Ermesi Halindeki Sonuçları

Mal ayrılığı rejimi; eşlerin anlaşarak rejimi değiştirmesi, eşlerden birinin ölümü veya boşanma-iptal kararıyla sona erer. Rejim sona erdiğinde:

• Her eş kendi malını almaya devam eder.
• Aidiyeti ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyet sayılır ve eşit paylaşılır.
• Bir eşin diğerinin malvarlığına yaptığı katkılar için katkı payı alacağı talep edilebilir.
• Aile konutu ile ilgili özel korumalar (TMK m. 194) devam eder.

Uygulamada mal ayrılığı rejiminde de mal paylaşımı davaları açılabilmektedir; ancak bu davalar genellikle katkı payı alacağı ve paylı mülkiyetin tespiti eksenlidir.

Değerlendirme

Mal ayrılığı rejimi, doğru profilde çiftler için güçlü bir hukuki güvencedir. Ancak yanlış profilde tercih edildiğinde ekonomik olarak zayıf eş bakımından ciddi mağduriyetlere yol açabilir. Rejim seçimi yapılırken çiftlerin kendi gelir durumu, mesleki riskleri, önceki evliliklerinden çocukları olup olmadığı, mal varlıklarının niteliği ve gelecek beklentileri titizlikle değerlendirilmelidir. Bu değerlendirme, hem noter huzurunda düzenlenecek sözleşmenin içeriğini hem de rejimin uzun vadeli hukuki sonuçlarını belirleyecektir.

Akdemir Hukuk - Mal Rejimleri ve Aile Hukuku Konularında Hukuki Destek (Kartal Hukuk Ofisi)

Akdemir Hukuk Bürosu, Kartal'ın Soğanlık semtinde yer almakta olup mal rejimi seçimi, evlilik sözleşmesi düzenlenmesi, mal paylaşımı davaları ve boşanmanın mali sonuçları başta olmak üzere aile hukukunun tüm alanlarında hizmet sunmaktadır.

Ofisimiz; Cevizli, Cumhuriyet, Çarşı, Çavuşoğlu, Esentepe, Ferhat Paşa, Gümüşpınar, Hürriyet, Karlıktepe, Kordonboyu, Orhantepe, Orta, Petroliş, Rahmanlar, Yalı, Yeni, Uğur Mumcu, Yakacık ve Yeşilbağlar başta olmak üzere Kartal'ın tüm mahallelerinden müvekkiller kabul etmektedir.

Ayrıca komşu ilçeler olan Maltepe ve Pendik başta olmak üzere Anadolu Yakası'nın tamamında hukuki destek sağlamaktayız.

Ofisimiz Kartal metro durağına, Kartal Adliyesi'ne ve E-5 karayoluna yürüme mesafesindedir. Mal ayrılığı gibi hem hukuki hem ekonomik boyutu bulunan konularda alanında uzman bir avukat ile çalışmak, evlilik boyunca ve sonrasında yaşanabilecek olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi açısından belirleyici önem taşımaktadır.

Daha detaylı bilgi almak ve hukuki danışmanlık için İstanbul Kartal/Soğanlık'ta bulunan Akdemir Hukuk Bürosu'nu ziyaret edebilir veya 0 505 589 86 36 numaralı telefondan iletişime geçebilirsiniz. Mal Rejimleri ve Aile Hukuku alanında uzman büromuz, sizlere hukuki destek sağlamaya hazırdır.

Avukat Muhammet Akdemir Kimdir?